Okuma Ödevleri #1
- Aykut Erşen
- 2 saat önce
- 7 dakikada okunur
Bonsai Öğrenmeye Nereden Başlamalı? Önce Ağacı Anlamak
Bonsai öğrenmeye başlayanların büyük bölümü doğal olarak tekniklere odaklanıyor:
Hangi dalı kesmeliyim?
Ne zaman budama yapmalıyım?
Hangi teli kullanmalıyım?
Toprak karışımı nasıl olmalı?
Saksı değişimi ne zaman yapılmalı?
Bu ağacın yapraklarını nasıl küçültebilirim?
Bunların hepsi önemli sorular. Fakat bonsai öğrenmenin başlangıç noktası bunların hiçbiri değil.
Önce ağacı anlamamız gerekiyor.
Çünkü bonsai üzerinde çalışırken elimizdeki malzeme bir tahta parçası, kil, taş veya boş bir tuval değil. Karşımızda yaşamaya, büyümeye, enerji üretmeye ve çevresindeki koşullara sürekli tepki vermeye devam eden canlı bir organizma var.
Bu nedenle bonsaide yaptığımız hiçbir işlemi yalnızca “teknik” olarak düşünemeyiz.
Bir dalı kesmek yalnızca bir dalı kısaltmak değildir.
Bir kökü kesmek yalnızca ağacı daha küçük bir saksıya sığdırmak değildir.
Sulama yalnızca toprağa su dökmek değildir.
Gübreleme de ağacın önüne biraz besin bırakmaktan ibaret değildir.
Yaptığımız her müdahalenin ağacın üzerinde bir karşılığı vardır.
İyi bonsai yetiştirmenin yolu da bu karşılığı mümkün olduğunca anlayabilmekten geçer.
Bonsai Bir Teknikler Listesi Değildir
Bonsai öğrenirken karşılaşılan en büyük problemlerden biri, bilgilerin birtakım kesin kurallar halinde öğrenilmeye çalışılmasıdır.
“Bu ay budama yapılır.”
“Bu dal kesilir.”
“Bu tür şu kadar sulanır.”
“Bu toprak kullanılır.”
“Bu işlem yılda bir kez yapılır.”
Bu tür bilgiler başlangıçta bize yardımcı olabilir. Fakat tek başına yeterli değildir.
Çünkü iki aynı tür ağacın bile sağlık durumu, kök sistemi, bulunduğu iklim, aldığı güneş, gelişim aşaması ve ulaşılmak istenen hedef birbirinden tamamen farklı olabilir.
Dolayısıyla önemli olan yalnızca ne yapılacağını bilmek değil, neden yapıldığını anlayabilmektir.
Bonsai öğrenmenin gerçek başlangıç noktası burada ortaya çıkar:
Doğru soruları, doğru zamanda sorabilmek.
Bir Dalı Kesmeden Önce Kendinize Ne Sormalısınız?
Örneğin önünüzde uzamış dalları bulunan bir ağaç olduğunu düşünelim.
İlk refleksiniz makası alıp ağacı budamak olabilir.
Fakat önce durup düşünmek gerekir.
1. Bu dalı neden kesiyorum?
Ağacın siluetini düzeltmek için mi?
Dallanmayı artırmak için mi?
Bir dalın kalınlaşmasını durdurmak için mi?
Enerjiyi başka bir bölgeye yönlendirmek için mi?
Yoksa yalnızca dal size uzun göründüğü için mi?
Bunların her biri farklı bir amaçtır.
2. Ağacım şu anda yeterince sağlıklı mı?
Bir teknik doğru olabilir ancak ağacın sağlık durumu o tekniği uygulamak için uygun olmayabilir.
Güçlü gelişen bir ağaçla, uzun süredir zayıflayan bir ağaca aynı işlemi uygulayamazsınız.
3. Doğru zamanda mıyım?
Ağaçların yıl içerisindeki davranışları sürekli değişir.
Büyüme dönemi, dinlenme dönemi, yeni sürgünlerin gelişimi, kök aktivitesi ve enerji depolama süreçleri yaptığımız işlemlerin sonuçlarını doğrudan etkiler.
4. Ağacım bu işleme nasıl tepki verecek?
Budama sonrasında geriden sürgün oluşturacak mı?
Kalan dallar güçlenecek mi?
Yeni tomurcuklar oluşturabilecek mi?
Yoksa yaptığınız işlem ağacın o bölümünü daha da zayıflatacak mı?
5. Ağacın toparlanmak için yeterli zamanı ve enerjisi var mı?
Bir işlemi yapabiliyor olmak, o işlemi yapmak zorunda olduğumuz anlamına gelmez.
Bazen bonsaide verilebilecek en doğru karar hiçbir şey yapmamaktır.
6. Ulaşmak istediğim sonuç ne?
Belki de en önemli soru budur.
Ağacınızın gelecekte nasıl görünmesini istiyorsunuz?
Hangi dalların kalınlaşmasını istiyorsunuz?
Hangilerinin ince kalması gerekiyor?
Ağacın yüksekliği ne olacak?
Tepe nerede oluşacak?
Silueti nasıl gelişecek?
Bunları düşünmeden yapılan budama, çoğu zaman yalnızca ağacı küçültür. Oysa bonsaide amacımız ağacı rastgele küçültmek değil, gelişimini yönlendirmektir.
Bu Bilgiler Yalnızca Bonsai İçin Değil
Burada önemli bir parantez açmak gerekiyor.
Anlattığımız bu düşünme biçimi yalnızca bonsai yetiştiren kişiler için geçerli değil.
Evinizde birkaç saksı bitkiniz olabilir.
Balkonunuzda domates veya biber yetiştiriyor olabilirsiniz.
Bahçenizde gülleriniz, meyve ağaçlarınız veya çalılarınız olabilir.
Belki hayatınız boyunca hiç bonsai yetiştirmeyeceksiniz.
Yine de bitkilerin nasıl yaşadığını anlamaya başladığınızda yetiştirdiğiniz bütün bitkilere bakışınız değişir.
Neden bazı bitkiler sürekli su isterken bazıları daha kuru ortamları tercih ediyor?
Neden aynı bahçedeki iki bitkiden biri çok iyi gelişirken diğeri gelişmiyor?
Neden fazla sulanan bir bitki susuz kalmış gibi yapraklarını düşürebiliyor?
Neden bazı dalları budadığımızda bitki daha güçlü dallanırken bazı durumlarda zayıflıyor?
Neden saksıdaki bir bitki birkaç yıl sonra eskisi kadar iyi gelişmemeye başlıyor?
Neden toprağın yapısı zamanla değişiyor?
Neden güneş yalnızca “ışık” anlamına gelmiyor?
Bütün bunların arkasında bitkinin yaşam mekanizmaları var.
Dolayısıyla bitki fizyolojisini temel seviyede anlamak, yalnızca daha iyi bonsai yapmamızı değil, daha iyi bitki yetiştiricileri olmamızı sağlar.
Önce Kökleri Anlamak
Bir ağaca baktığımızda ilk gördüğümüz şey yaprakları, dalları ve gövdesidir.
Fakat ağacın sağlığını belirleyen sistemin çok önemli bir bölümü gözümüzün göremediği yerde, saksının içerisinde bulunur.
Kökler.
Köklerin suya ihtiyacı vardır.
Ama aynı zamanda havaya da ihtiyaçları vardır.
Bu nedenle iyi bir saksı ortamı yalnızca “suyu iyi tutan toprak” anlamına gelmez.
Saksının içerisinde hava ve su arasında uygun bir denge kurulması gerekir.
Toprak uzun süre tamamen suyla dolu kalırsa köklerin ihtiyaç duyduğu hava azalır.
Toprak çok hızlı kurursa bu kez köklerin ihtiyaç duyduğu nem ortadan kalkar.
Doğru ortam bu iki uç noktanın arasında kurulmalıdır.
Bonsai yetiştirirken kullandığımız toprak karışımlarının, tanecik boyutlarının, saksıların ve drenaj sistemlerinin bu kadar önemli olmasının temel sebeplerinden biri budur.
Bu konu yalnızca bonsaide değil, saksıda yetiştirilen hemen hemen bütün bitkilerde önemlidir.
Saksı Değişimi Neden Yapılır?
Saksı değişimi de çoğu zaman yanlış anlaşılan işlemlerden biridir.
Saksı değişiminin amacı yalnızca ağacı daha güzel bir saksıya almak değildir.
Ağaç büyüdükçe kök sistemi de gelişir.
Toprak zaman içerisinde yapısını değiştirebilir.
Kökler saksının içerisini doldurabilir.
Su saksının bazı bölgelerine ulaşmamaya veya bazı bölgelerde gereğinden uzun süre kalmaya başlayabilir.
Kökler birbirlerinin etrafında dönmeye ve odunlaşmaya başlayabilir.
Sonuçta daha önce iyi çalışan saksı ortamındaki hava-su dengesi bozulabilir.
Saksı değişimiyle bu sistemi yeniden düzenleriz.
Kökleri kontrol eder, gerektiğinde terbiye eder, uygun bir toprak ortamı oluşturur ve ağacın önümüzdeki birkaç yıl boyunca sağlıklı gelişebileceği yeni bir sistem kurmaya çalışırız.
Toprak Neden Bu Kadar Önemli?
Toprak yalnızca ağacın içine dikildiği bir dolgu malzemesi değildir.
Saksının içerisinde oluşan ortamı belirleyen en önemli unsurlardan biridir.
Tanecik büyüklüğü, su tutma kapasitesi, havalanması, parçalanma hızı ve fiziksel yapısı köklerin gelişimini doğrudan etkiler.
Bonsai yetiştiriciliğinde inorganik toprak karışımlarının sık kullanılmasının önemli nedenlerinden biri, saksı içerisindeki koşulların daha kontrollü ve öngörülebilir hale getirilebilmesidir.
Doğru karışımı oluştururken amaç belirli bir malzemeyi körü körüne kullanmak değil; yetiştirdiğimiz ağacın ihtiyacına uygun kök ortamını oluşturabilmektir.
Her Ağaca Aynı Şekilde Davranamayız
Bitkileri anlamanın bir sonraki aşaması türleri tanımaktır.
Burada çamlar çok güzel bir örnektir.
Çamların büyüme davranışları, tomurcuk oluşturma özellikleri ve bir yıl içerisindeki sürgün sayıları birbirinden farklı olabilir.
Bir Japon karaçamına uygulanabilen bir teknik, farklı büyüme karakterine sahip başka bir çamda aynı sonucu vermeyebilir.
Hatta yanlış zamanda uygulandığında bir yıllık büyümeyi tamamen kaybetmenize neden olabilir.
Bu nedenle teknikten önce türü, türden sonra ağacın mevcut durumunu, ardından da ulaşmak istediğimiz sonucu değerlendirmemiz gerekir.
Bu düşünme biçimi bonsainin tamamında geçerlidir.
Ağacınızı İzlemeyi Öğrenin
Bonsai öğrenmenin belki de en az konuşulan bölümü gözlemdir.
Bir ağacın karşısında hiçbir işlem yapmadan geçirilen zaman bazen makasla geçirilen zamandan daha değerlidir.
Ağacınızı izleyin.
Yeni sürgünlerini görün.
Yapraklarının rengini takip edin.
Sulamadan sonra toprağın ne kadar sürede kuruduğunu gözlemleyin.
Güneş alan ve almayan bölgelerin gelişim farklarına bakın.
Budama yaptığınız bölgelerde ağacın nasıl tepki verdiğini takip edin.
Geçen yıl yaptığınız işlemin bu yıl nasıl bir sonuç verdiğine bakın.
Bonsai çok uzun bir süreçtir.
Bu nedenle yalnızca yapılan işlemi değil, işlem ile sonuç arasındaki ilişkiyi görmeye çalışın.
Asıl öğrenme burada gerçekleşir.
Bonsaiyi Öğrenmenin Üç Ayağı: Okumak, İzlemek ve Uygulamak
Uygulama elbette çok önemlidir.
Fakat yalnızca uygulayarak öğrenmeye çalışmak gereksiz yere uzun ve bazen pahalı bir yol olabilir.
Başkalarının yıllar içerisinde edindiği deneyimleri okumak, farklı ağaçlarda yapılan uygulamaları izlemek ve daha sonra bunları kendi ağacınız üzerinde düşünerek uygulamak öğrenme sürecini ciddi şekilde hızlandırır.
Bu nedenle bonsai öğrenirken üç şeyi birlikte yürütmenizi öneriyoruz:
Okuyun.
İzleyin.
Uygulayın ve sonucu gözlemleyin.
Sonra tekrar okuyun.
Tekrar izleyin.
Ve yeniden uygulayın.
Bu süreç aslında hiçbir zaman bitmez. Çünkü bonsainin kendisi de hiçbir zaman gerçekten bitmez; yaşayan bir ağaç değişmeye ve gelişmeye devam eder.
Nereden Başlamalı? Bonsai Seika Okuma Listesi
Bonsaiye yeni başlıyorsanız aşağıdaki yazıları belirli bir sırayla okumanızı öneriyoruz.
1. Bonsai Sanatını Tanımak
İlk önce bonsainin ne olduğunu ve bu yaşayan sanatın temel mantığını anlamak gerekiyor.
Bonsaiyi yalnızca küçük saksıda tutulan veya budanarak küçültülen bir ağaç olarak değil, zaman içerisinde geliştirilen yaşayan bir eser olarak değerlendirmeye buradan başlayabilirsiniz.
Oku:
2. Bonsai Sanatında Öğrenilmesi Gereken İlk Şey
Bu yazı aslında bu rehberin de temel düşüncesini oluşturuyor:
Doğru soruları sormak.
Bir işlem yapmadan önce ağacın sağlığını, zamanlamayı, beklenen tepkiyi ve ulaşılmak istenen sonucu düşünmek bonsai öğrenmenin en önemli alışkanlıklarından biridir.
Oku:
3. Neden Saksı Değişimi Yapmalıyız?
Saksı değişimini yalnızca “eski toprağı çıkarıp yenisini koymak” olarak görmeyin.
Köklerin gelişimi, saksının içerisindeki hava-su dengesi ve kök terbiyesi açısından neden gerekli olduğunu anlamaya çalışın.
Oku:
4. İnorganik Toprak Karışımı – Başarının Sırrı
Toprağın yalnızca ağacı diktiğimiz bir malzeme olmadığını; köklerin içerisinde yaşayacağı ortamı oluşturduğunu anlamak bonsai bakımında büyük bir fark yaratır.
Bu yazıda inorganik ve organik bileşenlerin özelliklerini, havalanmayı, nemi ve sağlıklı saçak kök gelişiminin temel mantığını inceleyebilirsiniz.
Oku:
5. Bonsai Dünyasında Çamlar
Temel bilgileri öğrendikten sonra türlere göre tekniklerin neden değiştiğini anlamak için çamlar iyi bir başlangıçtır.
Farklı çamların büyüme davranışları ve sürgün özellikleri, bonsaide neden tek bir reçetenin bütün ağaçlarda kullanılamayacağını çok güzel gösterir.
Oku:
Bonsai Seika Blog
Bu beş yazı yalnızca bir başlangıç.
Bonsai Seika Blog'da bonsai sanatının temelleri, kullanılan teknikler, ağaç türleri ve bakımları ile farklı yetiştirme konularında çok sayıda içerik bulunuyor.
Bir sorun yaşadığınızda yalnızca çözümü aramak yerine o problemin neden oluştuğunu anlayabileceğiniz içerikleri de okumaya çalışın.
Tüm yazılar:
YouTube: Uygulamayı İzleyin
Bazı şeyleri okuyarak öğrenmek mümkündür.
Bazılarını ise görmek gerekir.
Budamanın nereden yapıldığı, ağacın nasıl incelendiği, bir dalın neden tutulduğu veya neden kaldırıldığı, saksı değişiminde köklerin nasıl değerlendirildiği gibi birçok konu videolarda çok daha anlaşılır hale gelir.
Bonsai Seika YouTube kanalındaki videoları izlerken yalnızca:
“Ne yapıyor?”
diye bakmayın.
Bunun yanında sürekli:
“Neden bunu yapıyor?”
sorusunu sorun.
Asıl öğretici olan bölüm genellikle burasıdır.
Bonsai Seika YouTube:
Instagram: Sonuca Değil Sürece Bakın
Instagram çoğu zaman bize bonsailerin en güzel anlarını gösteriyor.
Fakat bir bonsaiyi gerçekten anlamak istiyorsanız yalnızca son fotoğrafına bakmayın.
Eski paylaşımlara gidin.
Aynı ağacın birkaç yıl önce nasıl göründüğüne bakın.
Hangi dalların değiştiğini görün.
Gövdenin nasıl geliştiğini inceleyin.
Saksı değişimlerini karşılaştırın.
Bir ağacın bugünkü halinin çoğu zaman yıllar önce verilen kararların sonucu olduğunu fark etmeye başladığınızda bonsaiye bakışınız değişecektir.
Bonsai Seika Instagram:
Daha Sistemli Öğrenmek İsteyenler İçin Online Eğitimler
Kendi başınıza okuyup araştırabilirsiniz.
Videolar izleyebilirsiniz.
Uygulamalar yapabilirsiniz.
Fakat konuları belirli bir sistem içerisinde öğrenmek isteyenler için Bonsai Seika'nın online eğitimleri de bulunuyor.
Eğitimlerde başlangıç seviyesindeki temel konulardan saksı değişimi, kök eğitimi, budama, telleme ve stil çalışmalarına; çamlar ve Japon akçaağaçları gibi daha özel konulara kadar farklı eğitim içerikleri yer alıyor.
Online eğitimler:
Sonuç: Önce Bitkiyi Anlayın
Bonsai yapmayı öğrenmenin en kısa yolu daha fazla dal kesmek değildir.
Daha fazla ağaç satın almak da değildir.
Her gördüğünüz tekniği kendi ağacınızda denemek hiç değildir.
Önce bitkiyi anlamaya çalışın.
Kök neden büyür?
Yaprak ne işe yarar?
Ağaç enerjisini nereden elde eder?
Ne zaman büyür?
Ne zaman dinlenir?
Budandığında neden yeni sürgün oluşturur?
Neden bazı dönemlerde yapılan işlem ağacı güçlendirirken başka bir dönemde aynı işlem onu zayıflatabilir?
Toprak neden önemlidir?
Su neden hem hayat verir hem yanlış koşullarda probleme dönüşebilir?
Bu soruların cevaplarını öğrenmeye başladığınızda yalnızca daha iyi bonsai yetiştirmeye başlamazsınız.
Bahçenizdeki ağaca, balkonunuzdaki çiçeğe, saksıdaki domatese veya yıllardır evinizde duran herhangi bir bitkiye de farklı gözle bakmaya başlarsınız.
Çünkü bonsainin bize öğrettiği en temel şeylerden biri aslında çok basittir:
Önce bak.
Sonra anlamaya çalış.
Sonra karar ver.
En son müdahale et.
İyi bonsai yetiştirmenin yolu da, iyi bitki yetiştirmenin yolu da büyük ölçüde buradan başlar.
Daha fazlası için bizimle iletişime geçebilirsiniz:
Yorumlar